schrijf!

T & R jrg. 2013 aflev. 2
terug

REKENEN


Oefenopgaven

Opgaven (zonder de oplossingen) die in de volgende T & R gepubliceerd zullen worden, zodat u er alvast uw krachten op kunt beproeven:


TAAL

Was het bij de aankondiging van het aftreden van Hare Majesteit alom lof, ja zelfs dankbaarheid wat de klok sloeg, bij de onverwachte abdicatie van paus Benedictus XVI klonken heel andere geluiden. Hoe gemeen werd dit lieve oude baasje, van het type dat moederziel alleen aan een tafeltje in een verpleeghuis zit, omdat zijn familie zich niet om hem bekommert, niet beschimpt en beledigd! Dat hij een homohater was! Dat hij durexofoob is! Dat hij pedofilie in de RK-Kerk met de mantel der liefde bedekte! En - last but not least, het was te verwachten - dat hij fout was in de oorlog, want actief in de Wehrmacht!.

Natuurlijk is hier niets van aan. Beter is het dan ook, aandacht te besteden aan al het goede, dat in de mens dr. Joseph Ratzinger verenigd is. Zo is de paus polyglot, wat tijdens zijn Paasboodschap onmiddellijk opvalt wanneer hij in tientallen talen bedankt of een zegen uitspreekt, ook in het Nederlands. "Dank u voor de bloemen!" zegt hij dan. Met een beetje Duits accent, dat wel, maar mag het even, als je ook nog zoveel andere talen beheerst?

Die meertaligheid is trouwens een hoedanigheid, die meer rooms-katholieke geestelijken eigen is. Zo is van kardinaal Giuseppe Mezzofanti (1774-1849) bekend, dat hij zich met alle bezoekers van Rome in hun eigen landstaal kon onderhouden (net als paus Benedictus dus). Wanneer men nu weet dat hij slechts 50 talen sprak - anderen gewagen van 57 - en dat in Europa alleen reeds het dubbele van dat aantal voorkomt, dan volgt daar wiskundig uit, dat in Mezzofanti's tijd niet alle volkeren der wereld Rome hebben bezocht. Overigens kon dit talenwonder nog een dozijn talen vlot lezen.

Ook in recentere tijden kwamen taalgenieën voor, die het niet tegen Mezzofanti hoefden af te leggen. En al kunnen we niet voor de mathematische juistheid van alle getallen instaan, zoals journalisten dat kunnen, van de Engelse geestelijke, W.H. Kent, wisten de bladen toch bij zijn gouden priesterjubilee te verhalen, dat hij in 54 talen kon zwijgen - een kunst die velen niet eens in één taal machtig zijn.

Olaf Eriksen, die in 1935 in Reykjavik, de hoofdstad van IJsland overleed, zonder zich tijdens de 72 jaren van zijn leven bezondigd te hebben aan buitenlandse reizen, sprak 58 talen, wat volgens sommigen reden was om aan te nemen, dat hij vermoedelijk het grootste talengenie was van zijn tijd.

Juist een jaar tevoren stierf te Londen Herbert Winstone vrij onopgemerkt. Hij stamde uit een armoedig milieu, en leerde zijn talen als kelner. Toen hij er 26 kende heeft men hem ontdekt, en kreeg hij een rijksbetrekking. Hij studeerde echter vlijtig door en op het eind van zijn leven beheerste hij niet minder dan 59 talen in woord en geschrift. Bij zijn dood was hij 48 jaar oud.

We klimmen rustig omhoog. Kent 54, Mezzofanti 57, Eriksen 58, Winstone 59. We hebben er nog eentje vergeten, nl. professor Emil Krebs. Bij zijn verscheiden in 1930 werd bericht: "Onlangs overleed een ambtenaar van het Duitse diplomatieke corps, Krebs geheten ... Hij beheerste alle Europese talen en bovendien de voornaamste niet-Europese talen en dialecten - in het geheel 45 - in woord en geschrift en moet nog minstens 20 andere talen goed verstaan hebben. Aan het eind van zijn leven sprak hij 68 talen en hield zich met de studie van 110 talen bezig!"

En zo is de sprong van 59 naar 140 via Krebs niet al te fenomenaal meer. Immers, de Berlijnse geleerde dr. Tassilo Schultheiss sprak niet minder dan 140 talen. Het heette: "Hij spreekt en leest o.a. tien Germaanse talen, elf Romaanse, veertien Slavische, twaalf Oostindogermaanse, vier Westindogermaanse, vijftien Indische, veertien Semitische, achttien Afrikaanse, vier Amerikaanse en zes Zuidzee-talen. Verder spreekt hij nog het op zich zelf staande Baskisch en de twee kunstmatige talen Esperanto en Volapük. Dr. Schultheiss beweert, dat er geen taal ter wereld is, die hij niet beheerst." Waar dan weer automatisch uit volgt, dat het aangegeven recordnummer 140 nog met 20 vermenigvuldigd moet worden, aangezien het aantal bekende talen op de wereld tegen de 3000 loopt.

Afgezien daarvan was Schultheiss met zijn 140 toch nog maar een halfwas wanneer men hem met dr. Harald Schütz vergelijkt die er 290 op zijn naam heeft staan. In mei 1937 berichtten verschillende bladen dat Ludwig Harald Schütz uit Frankfurt a. M., 63 jaar oud, die 290 talen niet alleen kon spreken, maar ook schrijven. Schütz was min of meer taalerfelijk belast. Zijn grootvader, de beroemde Sanskritist C. Schütz sprak 120 talen, hoewel andere bronnen het op slechts 12 hielden.

Over Schütz is nog het volgende verhaal bekend. Hij bezocht ooit een circusvoorstelling, waaraan Sioux-Indianen meewerkten. In de pauze luisterde hij naar het gesprek der Indianen en zei hun in hun moedertaal: "Waarom geven jullie je voor Sioux-Indianen uit, terwijl je Pawnee-Indianen bent?" - Waarop de roodhuiden hem natuurlijk verbijsterd aanstaarden en toen vloekend wegliepen.

Wat Wahrheit is en wat Dichtung is in al deze gevallen moeilijk vast te stellen. Historisch staat in elk geval vast, dat de in 1929 verdronken linguïst Alfredo Trombetti enkele honderden talen passief beheerste. D.w.z. goed spreken kon hij alleen zijn moedertaal, en zich nog wel wat behelpen met Frans en Duits. Verstaan en lezen deed hij echter zelfs de meest exotische talen.

Want er is een groot verschil tussen actieve en passieve taalbeheersing. Wie een taal al lezende of luisterende volkomen of voldoende verstaat, is daarom nog niet bekwaam die taal ook actief weer te geven, d.i. ze te spreken en te schrijven. En al zijn schoenpoetsers en handelslui in het nabije of verre oosten in staat hun vak in een dozijn talen vlot en vloeiend uit te oefenen, zo'n spreekvaardigheid wil nog niet zeggen, dat ze die talen ook buiten hun belangenwereldje over de hele linie bevredigend kunnen hanteren. Kelners en winkeljuffrouwen komen eveneens in hun werkkring met taalmateriaal van een betrekkelijk geringe omvang makkelijk klaar. Er zijn nu eenmaal polyglotten in graden en soorten.

Het is uiterst moeilijk om nauwkeurig vast te stellen, hoeveel woorden een bepaalde persoon zelf gebruikt, en hoeveel hij er bovendien verstaat, wanneer hij die woorden leest of anderen hoort bezigen. En omdat zulke statistieken zo moeilijk zijn, is het zo gemakkelijk in dezen met getallen te werken. We gebruiken betrekkelijk weinig woorden, maar er zijn er ontzaggelijk veel, die wij verstaan.

(Deels naar Gerlach Royen in "Herstel", 21 en 28 april 1939).