schrijf!

T & R jrg. 2011 aflev. 4
terug

REKENEN


Oefenopgaven

Opgaven (zonder de oplossingen) die in de volgende T & R gepubliceerd zullen worden, zodat u er alvast uw krachten op kunt beproeven:


TAAL

Klemtonen

Een merkwaardig fenomeen van de gesproken taal is het leggen van accenten, de nadruk dus, die op een bepaalde lettergreep rust. De lettergrepen zijn de klanken, waaruit een woord is opgebouwd, en zijn niet verder te ontbinden in kleinere lettergrepen. Het accentueren is een onderdeel van de uitspraak. In het Spaans zit je zonder meer goed. Er zijn vaste regels voor de klemtoon. Wijkt deze af, dan wordt de lezer er door een accentteken op geattendeerd. In het Nederlands worden accenttekens (die alleen op klinkers staan) slechts toegepast als de schrijver dat nodig acht, de spelling heeft zich daar nog nooit mee beziggehouden. Een accentteken wil overigens niet altijd zeggen dat de klemtoon op de betrokken lettergreep valt. In sommige talen wordt het accentteken gebruikt om de klank van een letter aan te geven, zoals in het Frans van een e, of van een s of een c in sommige Slavische talen.

Beperken wij ons tot het Nederlands. Regels voor het accentueren van een lettergreep bestaan niet. Dat maakt het voor buitenlanders moeilijk om onze taal te leren. Als ze er al aan beginnen natuurlijk. Bovendien heeft het Nederlands, wat de accentuering betreft, nog een bijkomend probleem: dat van de accentverschuiving, wat bijvoorbeeld een toch rijke taal als het Duits niet heeft. Zo zeggen wij kóning (klemtoon op ko), maar koningín (klemtoon op in). In het Duits daarentegen is het König (klemtoon op keu) en Königin (klemtoon eveneens op keu). Nu, dan begrijpt u wel dat buitenlanders, als ze dit weten, er niet over piekeren, ja niet over peinzen, zich naar de inburgeringscursus te haasten. En gelijk hebben ze. Trouwens, wij Nederlanders doen onze eigen taal het liefst in de uitverkoop (sale). Waarom zouden wij dan van anderen vergen waar we zelf te beroerd voor zijn, nietwaar?

Het leggen van accenten in het Nederlands is dus niet te herleiden tot een duidelijk geheel van regels en afspraken. Een aantal voorbeelden: Ráádhuis (klemtoon op raad) versus stadhúís (klemtoon op huis). Financiéél (eel) versus finánciën (nan). Hóófdzaak (hoofd) vs. hoofdzákelijk (za). Vóórspoed (voor) vs. voorspóédig (spoe). Muzíék (ziek) vs. muzikáál (kaal). Informátie (ma) vs. informatíéf (tief). Húmor (hu) vs. humorístisch (ris). Kameráád (raad) vs. kameraadscháppelijk (schap). Enzovoorts etceteca.

Nog even wat dat Duits betreft: weet wel, dat de klemtoon in het Duits, vergeleken bij het Nederlands, bij overeenkomende woorden vaak heel anders ligt. Nederlanders zeggen Amsterdám (dam), Duitsers Ámsterdam (Am). Wij zeggen Oostprúísen (prui), zij zeggen Óstpreussen (ost). Wij: áltaar (al), zij: Altár (taar). Dus vergis u niet als u zich in het Duits begeeft. Enfin, wie doet dat nog...

Rio Kid

Wederom kunnen wij weer een werkje over deze ook verbaal zo bedreven revolverheld aan onze eerdere bibliografieën toevoegen, nl. "Rio Kid's Wraak", een exemplaar, dat letterlijk is stukgelezen, dus moet het wel spannend wezen. Het is nog in de oude spelling ("De man met den rooden baard lachte valsch") en moet dus omstreeks 1940 zijn verschenen. De band is van de "Globe-Serie", en daarom categoriseren wij dit werk als V2-4 in onze opsomming. Dit zijn de bibliografische gegevens:

Redway, Ralph: Rio Kid's Wraak. Geautoriseerde vertaling van G. Pieters. Uitgeversfonds "Het Boekhuis", Ledeberg - Gent (België). Z.j., ca 1940. Globe-Serie. [8], 9-186, [2] p. (Eerste en laatste 2 p. maken deel uit van de boekband). 23 x 16 cm.

Spannend, maar toch niet van het niveau van "De dochter van den goudzoeker", "Een cowboy op zee" of "De vijand van Rio Kid". Haast geen enkel boek van Rio Kid bestaat uit één doorlopend verhaal, dat begint bij het begin en eindigt bij het einde. Meestal bevatten ze meer verhalen, die geen onderling verband hebben. Hier zijn het er twee, het hoofdverhaal "The unknown raider", voorafgegaan door een niemendalletje "The puncher of the Blue Bird Ranch". Een gemaskerde rancher is naast Rio K. de hoofdpersoon, zodat het boek, dat later onder de titel "De gemaskerde ranger" is verschenen, een herdruk van "Rio Kid's Wraak" zal zijn, zoals de eind jaren 40/begin jaren 50 verschenen boeken van R. Redway soms herdrukken zijn onder een gewijzigde titel.

Hier het bijgewerkte overzicht. Eerder genoemde details worden niet herhaald. Alle uitgave "Het Boekhuis", Ledeberg-Gent c.q. Antwerpen. Alle z.j. maar tussen ca. 1935 en 1955.

V1: Bruine (pakpapierkleurachtige) of witte band. Op voorzijde cowboy, indiaan, vliegenier en toeareg, met blauwe berg en groene cactus. Oude of nieuwe spelling. Formaat 23,5 x 17 cm:

V1-1. Rio Kid, de vogelvrijverklaarde.
V1-2. Een cowboy op zee.
V1-3. Rio Kid's tweestrijd.
V1-4. De dochter van den goudzoeker (Twee verhalen met doorlopende hoofdstuknummering).
V1-5. De vijand van Rio Kid (nieuwe spelling!).

V2. Band van de "Globe-Serie" met de sfinx, vliegtuig, stoomboot en gorilla. Kleuren blauw, geel, groen en bruin. Oude spelling. Formaat 23,5 x 17 cm:

V2-1. Een cowboy uit Texas.
V2-2. De goudmijn van een cowboy.
V2-3. De Sparshott-veete.
V2-4. Rio Kid's Wraak.

Serie L. Bruinige of witte band. Op voorzijde twee ruiters te paard, een man en een vrouw of een enkele ruiter, een lasso zwaaiend. Nieuwe spelling, dus verschenen na de oorlog. Formaat 21 x 15,5:

L-1. Rio Kid zoekt zijn recht.
L-2. Het verraad van de rancher.
L-3. De verborgen schat (= De dochter van den goudzoeker, 1ste verhaal).
L-4. Rio Kid en het mysterie van de prairie (= De dochter van den goudzoeker, 2de verhaal).
L-5. Rio Kid in Mexico (= Een cowboy uit Texas). Niet te verwarren met H-1.

R: Oranje-rode band met ruiter op wild-galopperend paard, bij rivier achtervolgers afschuddend of aan lasso meetrekkend. Nieuwe spelling. 18 x 15,5 cm:

R-1. De Sparshott Vete.
Van de volgende delen hebben we geen bibliografische gegevens, maar we weten wel, dat ze in deze reeks thuishoren.
R-2. De gemaskerde rancher (Inhoud vermoedelijk gelijk aan V2-4).
R-3. De vijand van Rio Kid (= V1-5).
R-4. Rio Kid in Mexico (Hiervan is ons slechts bekend dat de inhoud gelijk is aan L-5).
R-5. Rio Kid als sheriff (ex. in de KB: 232 p., 20 cm, uitg. "Het Boekhuis", Gent - niet bekend of het qua band in deze reeks thuishoort).

Indeling H. Herdrukken of beter herbindingen. Oude verhalen, zelfde zetsel, maar eerder afgebroken zodat de zetspiegel kleiner is en het formaat ook. Geen bandontwerp. Oude spelling:

H-1. Rio Kid in Mexico (inhoud als V1-2).
H-2. De terugkeer van Rio Kid (inhoud als V1-4).

België schijnt het enige land te zijn dat de avonturen van Rio Kid in boekvorm heeft gepubliceerd. In het Engelse taalgebied zijn ze alleen als "pulproman" in de serie "Boys' Friend Library" verschenen en niet als volwaardig boek door de bibliotheken opgemerkt. Zo is Ralph Redway niet als auteur bekend bij de British Library of de Library of Congress. Alle verhalen van Rio Kid zijn oorspronkelijk verschenen in Engelse jeugdtijdschriften, met name in "The Popular" van 1928 tot 1930. Ze zijn thans allemaal herleesbaar op het internet.